Γιατί η οπτική ποιότητα μιας ιστοσελίδας επηρεάζει την εμπιστοσύνη, την αντίληψη και τελικά τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με το ψηφιακό περιβάλλον.
Hyle Ceramics. Site από τη Fabulous.
Η πρώτη εντύπωση δεν είναι απλώς μια εντύπωση
Ας φανταστούμε δύο ιστοσελίδες που προσφέρουν ακριβώς την ίδια υπηρεσία. Η πρώτη διαθέτει προσεγμένη τυπογραφία, ισορροπημένη σύνθεση, σωστά επιλεγμένες φωτογραφίες και σαφή οπτική ιεραρχία. Η δεύτερη περιλαμβάνει τις ίδιες πληροφορίες, αλλά παρουσιάζει ασυνέπειες στα χρώματα, περιορισμένο λευκό χώρο και ακατάστατη διάταξη.
Ποια από τις δύο θα εμπιστευόμασταν περισσότερο; Η προτίμησή μας δεν βασίζεται απαραίτητα σε αντικειμενική αξιολόγηση της ποιότητας των υπηρεσιών τους. Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτό που βλέπουμε.
Στο ψηφιακό περιβάλλον, η αισθητική λειτουργεί ως μηχανισμός πρώτης αξιολόγησης. Πριν ακόμη διαβάσουμε ένα κείμενο ή αναζητήσουμε μια πληροφορία, έχουμε αρχίσει να σχηματίζουμε άποψη για την αξιοπιστία και τον επαγγελματισμό της επιχείρησης. Αυτή η αρχική εκτίμηση μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την εμπειρία που ακολουθεί.
Όταν η ομορφιά γίνεται αντιληπτή ως λειτουργικότητα
Στον χώρο του User Experience υπάρχει ένα φαινόμενο γνωστό ως Aesthetic-Usability Effect. Περιγράφει την τάση των ανθρώπων να αντιλαμβάνονται τα αισθητικά ελκυστικά προϊόντα ως περισσότερο εύχρηστα, ακόμη και όταν η πραγματική λειτουργικότητά τους δεν είναι απαραίτητα καλύτερη.
Το φαινόμενο μελετήθηκε το 1995 από τους Ιάπωνες ερευνητές Masaaki Kurosu και Kaori Kashimura. Στην έρευνά τους, 252 συμμετέχοντες αξιολόγησαν 26 διαφορετικές διατάξεις ενός περιβάλλοντος χρήσης ATM. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αισθητική επηρέαζε σημαντικά την αντίληψη των συμμετεχόντων για την ευκολία χρήσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ομορφιά βελτιώνει αυτομάτως τη λειτουργικότητα. Σημαίνει ότι επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε. Και αυτή η διάκριση είναι εξαιρετικά σημαντική για το Web Design.
Η αισθητική ως γλώσσα εμπιστοσύνης
Κάθε σχεδιαστική επιλογή μεταφέρει ένα μήνυμα. Μια αυστηρή τυπογραφική σύνθεση μπορεί να δημιουργεί αίσθηση σοβαρότητας. Μια γενναιόδωρη χρήση λευκού χώρου μπορεί να προσδίδει ηρεμία και αυτοπεποίθηση. Μια ιδιαίτερη φωτογραφική κατεύθυνση μπορεί να επικοινωνεί δημιουργικότητα ή αποκλειστικότητα.
Ας πάρουμε ως παράδειγμα ένα boutique hotel. Μια ιστοσελίδα με μεγάλες, ατμοσφαιρικές φωτογραφίες, διακριτική τυπογραφία και περιορισμένη χρωματική παλέτα μπορεί να μεταδώσει την αίσθηση μιας προσεγμένης εμπειρίας φιλοξενίας. Η ίδια επιχείρηση, με ένα φορτωμένο website, πολλαπλά χρώματα και αδιάκριτη χρήση εφέ, ενδέχεται να δημιουργήσει εντελώς διαφορετική εντύπωση.
Το προϊόν δεν έχει αλλάξει. Έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται και, επομένως, ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αντιληπτό. Το Visual Design δεν παρουσιάζει απλώς την ταυτότητα ενός brand. Συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωσή της.
Ο λευκός χώρος δεν είναι κενός χώρος
Ένα συνηθισμένο λάθος στον σχεδιασμό ιστοσελίδων είναι η αντίληψη ότι κάθε διαθέσιμο σημείο της οθόνης πρέπει να αξιοποιείται: περισσότερα στοιχεία, περισσότερες πληροφορίες, περισσότερα μηνύματα. Όμως η οπτική πυκνότητα δεν ταυτίζεται με την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.
Ο λευκός χώρος, γνωστός ως negative space, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία οπτικής οργάνωσης. Δημιουργεί σχέσεις ανάμεσα στα στοιχεία, διαχωρίζει διαφορετικές ενότητες και επιτρέπει στο βλέμμα να αναγνωρίσει ευκολότερα την ιεραρχία της πληροφορίας.
Μια σελίδα με έναν μεγάλο τίτλο, μια σύντομη παράγραφο και μία φωτογραφία μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από μια σελίδα γεμάτη κάρτες, εικονίδια, χρωματιστά πλαίσια και πολλαπλά call-to-action. Όχι επειδή το minimal design είναι εξ ορισμού καλύτερο, αλλά επειδή η αφαίρεση, όταν γίνεται συνειδητά, μπορεί να ενισχύσει την προσοχή.
Ο καλός σχεδιασμός δεν προσπαθεί να γεμίσει τον χώρο. Προσπαθεί να του δώσει νόημα.
Η τυπογραφία ως στοιχείο προσωπικότητας
Η τυπογραφία συχνά αντιμετωπίζεται ως τεχνική απόφαση: ποια γραμματοσειρά είναι ευανάγνωστη, ποιο μέγεθος είναι κατάλληλο και ποιο βάρος θα χρησιμοποιηθεί στους τίτλους. Στην πραγματικότητα, είναι ένα από τα ισχυρότερα εκφραστικά εργαλεία του ψηφιακού σχεδιασμού.
Μια γεωμετρική sans-serif γραμματοσειρά μπορεί να δημιουργήσει σύγχρονη, τεχνολογική αίσθηση. Μια εκλεπτυσμένη serif μπορεί να παραπέμπει στην παράδοση, στον πολιτισμό ή στην πολυτέλεια. Αλλά η επιλογή της γραμματοσειράς είναι μόνο η αρχή.
Η σχέση ανάμεσα στα μεγέθη, το διάστιχο, το μήκος των γραμμών και οι αποστάσεις ανάμεσα στις παραγράφους επηρεάζουν καθοριστικά την εμπειρία ανάγνωσης. Η τυπογραφία δεν αφορά μόνο το πώς φαίνονται οι λέξεις. Αφορά και το πώς βιώνουμε την ανάγνωσή τους.
Το πρόβλημα του εντυπωσιασμού
Animations, parallax effects, σύνθετες μεταβάσεις, διαδραστικά στοιχεία και εντυπωσιακές οπτικές αφηγήσεις μπορούν να μετατρέψουν μια ιστοσελίδα σε ιδιαίτερη εμπειρία. Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική παγίδα: η τεχνολογική δυνατότητα δεν αποτελεί από μόνη της σχεδιαστικό επιχείρημα.
Το γεγονός ότι μπορούμε να προσθέσουμε ένα animation δεν σημαίνει ότι πρέπει να το κάνουμε. Μια εντυπωσιακή αρχική οθόνη μπορεί να προκαλέσει θετική αντίδραση κατά την πρώτη επίσκεψη. Αν όμως καθυστερεί την πρόσβαση στο περιεχόμενο ή επαναλαμβάνει περιττές κινήσεις, η αρχική εντύπωση μπορεί να μετατραπεί σε ενόχληση.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να δημιουργήσουμε κάτι που θα τραβήξει την προσοχή. Είναι να δημιουργήσουμε κάτι που θα εξακολουθήσει να λειτουργεί αποτελεσματικά αφού περάσει ο αρχικός εντυπωσιασμός.
Η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην αισθητική και τη χρηστικότητα
Για πολλά χρόνια, η συζήτηση γύρω από το Web Design παρουσιαζόταν συχνά ως αντιπαράθεση ανάμεσα στην αισθητική και τη λειτουργικότητα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για λανθασμένη διάκριση. Ένα σωστά σχεδιασμένο website δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στα δύο.
Η οπτική ιεραρχία μπορεί να καθοδηγεί την πλοήγηση. Η αντίθεση των χρωμάτων μπορεί να βελτιώνει την αναγνωσιμότητα. Η συνεπής τυπογραφία μπορεί να διευκολύνει την κατανόηση του περιεχομένου. Ακόμη και η επιλογή των φωτογραφιών μπορεί να βοηθά τον επισκέπτη να κατανοήσει καλύτερα μια υπηρεσία ή ένα προϊόν.
Η αισθητική δεν προστίθεται εκ των υστέρων πάνω σε μια λειτουργική δομή. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της.
Το Design δεν είναι προσωπικό γούστο
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στον επαγγελματικό σχεδιασμό είναι η τάση να αξιολογούμε τα πάντα με βάση την προσωπική μας αισθητική: «Μου αρέσει περισσότερο το μπλε», «Θα ήθελα ο τίτλος να είναι μεγαλύτερος», «Η σελίδα είναι πολύ άδεια».
Τέτοιες παρατηρήσεις είναι φυσιολογικές. Δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους επαρκή κριτήρια σχεδιασμού. Κάθε δημιουργική απόφαση οφείλει να εξετάζεται σε σχέση με το κοινό, την ταυτότητα και τους στόχους του έργου.
Ένα website για αρχιτεκτονικό γραφείο δεν χρειάζεται να επικοινωνεί όπως ένα ηλεκτρονικό κατάστημα τεχνολογίας. Μια πολιτιστική πλατφόρμα μπορεί να αξιοποιεί πειραματική τυπογραφία, ενώ μια εφαρμογή ηλεκτρονικών πληρωμών χρειάζεται συνήθως σαφήνεια και προβλεψιμότητα.
Ο καλός σχεδιασμός προκύπτει από την κατανόηση του προβλήματος που καλείται να επιλύσει. Και αυτό απαιτεί κρίση.
Πώς αξιολογούμε την επιτυχία ενός σχεδιασμού;
Η αισθητική ποιότητα μπορεί να αποτελέσει ισχυρό πλεονέκτημα, αλλά δεν αρκεί για να αποδείξει ότι ένα website είναι επιτυχημένο. Χρειάζεται να εξετάσουμε και την πραγματική συμπεριφορά των επισκεπτών.
Μπορούν να εντοπίσουν εύκολα τις πληροφορίες που αναζητούν; Κατανοούν τι προσφέρει η επιχείρηση; Μπορούν να ολοκληρώσουν μια αγορά ή να επικοινωνήσουν χωρίς περιττές δυσκολίες; Η εμπειρία παραμένει συνεπής σε διαφορετικές συσκευές;
Αυτά τα ερωτήματα χρειάζονται δοκιμές, παρατήρηση και αξιολόγηση. Είναι πιθανό ένα website να συγκεντρώνει θετικά σχόλια για την εμφάνισή του και ταυτόχρονα να παρουσιάζει ουσιαστικά προβλήματα πλοήγησης. Έχει σημασία να παρατηρούμε όχι μόνο τι δηλώνουν οι χρήστες αλλά και τι πραγματικά κάνουν.
Τελικά, τι κάνει ένα website πραγματικά καλό;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αισθητική που να εγγυάται την επιτυχία. Ούτε ο μινιμαλισμός, ούτε οι μεγάλες φωτογραφίες, ούτε η εντυπωσιακή τυπογραφία αποτελούν από μόνα τους συνταγές καλού σχεδιασμού.
Εκείνο που διαφοροποιεί ένα πραγματικά προσεγμένο website είναι η συνοχή. Η αίσθηση ότι κάθε στοιχείο βρίσκεται στη θέση του για κάποιον λόγο. Ότι η μορφή υποστηρίζει το περιεχόμενο. Ότι η οπτική ταυτότητα αντανακλά την προσωπικότητα του brand. Και ότι η εμπειρία του επισκέπτη έχει αντιμετωπιστεί ως ουσιαστικό μέρος της σχεδιαστικής διαδικασίας.
Η αισθητική δεν είναι επιφανειακή προσθήκη. Είναι τρόπος οργάνωσης της πληροφορίας, δημιουργίας συναισθημάτων και διαμόρφωσης προσδοκιών. Μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη λειτουργικότητα.
Το πραγματικά καλό Web Design δεν είναι εκείνο που απλώς εντυπωσιάζει τον επισκέπτη. Είναι εκείνο στο οποίο η αισθητική και η λειτουργικότητα συνυπάρχουν τόσο φυσικά, ώστε ο επισκέπτης δεν χρειάζεται να σκεφτεί καμία από τις δύο.
Βιβλιογραφία και περαιτέρω ανάγνωση
- Kurosu, M. & Kashimura, K. (1995). Apparent Usability vs. Inherent Usability. CHI ’95 Conference Companion.
- Norman, D. A. (2004). Emotional Design: Why We Love (Or Hate) Everyday Things. Basic Books.
- Moran, K. The Aesthetic-Usability Effect. Nielsen Norman Group.
- Sonderegger, A. & Sauer, J. (2010). The Influence of Design Aesthetics in Usability Testing. Applied Ergonomics.